Schiedammers & de stad samen aan de slag

Onderzoek 100×100 door Joke de Haan-Klaassen en Ron van den Ende

De gemeenteraad is het belangrijkste orgaan binnen een gemeente. De raadsleden bepalen of het beleid dat burgemeester en wethouders hebben voorbereid, ook wordt goedgekeurd. Elke vier jaar kiezen we de raadsleden als onze politieke belangenbehartigers. Dus mag je als burger verwachten dat die raadsleden altijd midden in de maatschappij staan om van hun kiezers te horen wat zij belangrijk vinden. En dat zij op de hoogte zijn van allerlei maatschappelijke initiatieven.

Is dat ook zo?

Joke de Haan-Klaassen en Ron van den Ende onderzochten dit als burgers en schreven ‘Inventarisatie voor project 100×100’. Hun invalshoek is om van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie te gaan: de gemeente als dienende partij voor de burgers.

Joke de Haan–Klaassen was lang raadslid voor de PvdA in Schiedam. Ron van den Ende werkt bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK), waar hij ‘Versneller Doe-Democratie’ is. “Maar in eerste instantie ben ik burger van Schiedam en vanuit die rol heb ik het ook geschreven!” Samen onderzochten zij of de raadsleden mee-veranderen met de maatschappij. Na het uitbrengen van hun inventarisatie is er al zoveel veranderd, dat ze glimlachend stellen dat het al binnen een half jaar verouderd is. Ron: “En dat is goed nieuws!”

foto Ron van den Ende  foto Joke de Haan-Klaassen

Linkerfoto: Ron van den Ende, 2e van links, tijdens een presentatie over buurtpreventie in de SodaFabriek op de Krachttourdag in 2014.
Rechterfoto: Joke de Haan-Klaassen.

Maatschappelijke initiatieven
Begin maart 2014 startte een samenwerkingsverband van o.a. het Ministerie van BZK, Netwerk Democratie en Whiteboxing het landelijke project ‘100×100’. Hierin stond de vraag centraal hoe de nieuwe gemeenteraden functioneren in de lokale netwerkdemocratie: wat doen de gemeenteraden in de praktijk om ruimte te geven aan maatschappelijk initiatief? Zoeken de lokale raden echt naar andere manieren om zich tot de samenleving te verhouden? In de enquête van 2014 gaf 90% van de correspondenten aan dat er volop burgerinitiatieven zijn in hun gemeente. Toch blijkt uit de enquête dat raadsleden nog geen goed idee hadden van de mogelijkheden. Het landelijk beeld gaf aan dat slechts 18% van de correspondenten meende dat zijn of haar gemeenteraad klaar was voor de ‘netwerkdemocratie’, 65% twijfelde hieraan en 17% dacht van niet.

Ron en Joke pakten de vraag van het Ministerie breder op. Ron: “Wij waren nieuwsgierig hoe raadsleden, en ook de ambtenaren én griffie in Schiedam, omgaan met maatschappelijke initiatieven. Tegen welke hiërarchie en systemen loop je als burger dan aan? Eind 2014 hebben we ons verslag aan de raad aangeboden.”

Aankloppen bij elkaar
Naar aanleiding van het Schiedamse 100×100-rapport werd in april 2015 door Joke en Ron twee maal met een delegatie van de raad overlegd. Ze bespraken o.a. hoe er anders vergaderd kan gaan worden met meer burgerbetrokkenheid. Het resultaat van dit overleg is dat aan de raad wordt voorgesteld om een nieuw betrokkenheidsmodel vorm te geven. De griffie gaat de gemeenteraad vragen om hiertoe nog voor de zomervakantie te besluiten. Ron van den Ende: “Minister Plasterk zei ooit: de gemeentelijke overheid zou met de pet in de hand bij de burger moeten aankloppen met de vraag ‘Hoe kan ik je helpen?’. We moeten meer naar een model waarin de Schiedammer met een plan kan aankloppen bij de gemeente en de vraag kan stellen ‘Help me dit te realiseren!’. Anderzijds moet de gemeente ook bij burgers met die hulpvraag kunnen aankloppen.”

65 gemeenten
Naast Joke en Ron gingen 135 correspondenten in 65 gemeenten in 2014 aan de slag met het onderzoek 100×100. Uit de verslagen blijkt dat de verhouding tussen lokale bestuurders en bewoners aan het veranderen is. Overal in Nederland zoeken raadsleden naar hun nieuwe rol. Conclusie van het landelijk onderzoek is dat bestuurders en bewoners elkaar wat meer ruimte mogen geven. Bestuurders moeten niet bang zijn om te experimenteren en kunnen meer openstaan voor nieuwe manieren van samenwerking. Die inspiratie kunnen ze opdoen door zelf ook actief op zoek te gaan naar informatie. Goede wijkmanagers, inspirerende raadsleden en vernieuwende denkers en doeners kunnen een belangrijke ondersteunende rol spelen in het signaleren van ‘best practices’ en kennisdeling. Ook de bewoners kunnen zich hierdoor laten inspireren, en met ideeën naar hun gemeenteraad stappen. Daarbij is belangrijk dat de gemeente niet de problemen overneemt en ‘systematiseert of bureaucratiseert’.

Persoonlijk contact
Joke en Ron halen uit hun onderzoek dat wethouders en raadsleden vaker zelf de Schiedamse wijken in zouden kunnen trekken om meer persoonlijke gesprekken met burgers te voeren. Ron: “In onze doe-democratie moeten we burgerkracht meer faciliteren en waarderen. We moeten van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie. Dus: hoe kan ik – als ambtenaar of raadslid – jou als burger faciliteren? Hoe kunnen we horizontaler gaan werken? De ‘wijktafels’ zijn op zich een goed initiatief. Je moet léren horen wat er speelt. Het voeren van dialoog is daarbij belangrijk. Kom uit je hok, pak je tafel op en ga de wijk in! Ik heb zelf veel geleerd van de gemeente Uden waar eind vorig jaar een zogenoemde burgertop, ook wel G1000 genoemd, door burgerinitiatief tot stand is gekomen. Een van de resultaten is het zogenaamde ‘Kantelhuis’, een broedplaats voor burgerinitiatieven. Het is simpelweg in een leegstaande woning die zonder verdere bemoeienis aan de burgers is geschonken om te werken aan maatschappelijke initiatieven. In elke kamer van het Kantelhuis is er een prettige reuring. Er wordt continu over plannen voor de stad gebrainstormd! Iedereen schuift daar gewoon aan.”

Checklists
Uit het 100×100-onderzoek blijkt dat burgers het moeilijk vinden om een besluitvormingsproces of de realisatie van een project te kunnen volgen. Joke: “Welke stappen zijn er in dit proces? Hoe lang kunnen die stappen duren? Welke vergunningen heb je nodig? Als je mensen wilt enthousiasmeren en gemotiveerd wilt houden om zelf met initiatieven te komen, moet je een soort checklist maken die burgers duidelijk maakt hoe er met hun voorstel wordt omgegaan. Zorg voor goede begeleiding en coaching van de deelnemers in het proces, zorg voor hulplijntjes, bewaak de sociale samenhang en kijk niet óver de burgers heen. Zet burgers niet in een systeem of hiërarchie.”

Ambtenaren én raadsleden moeten leren meer gebruik te maken van kennis en kunde in de stad. “Zoals het burgerkennisnetwerk dat via SchiedamsDOEN is ingesteld”, duidt Joke. “Als raad kun je daarvan ook gebruik maken om je licht op te steken over zaken waarvan je zelf misschien weinig verstand hebt.”

Organisch groeien
Ron ziet een belangrijke taak liggen: “De raad, de ambtenaren en B&W vormen een soort drie-eenheid. We zien nu dat de leidinggevenden van die drie groepen het voortouw nemen om aandacht te ontplooien voor burgerinitiatieven. Jan Gordijn bij de griffie, gemeentesecretaris Jan van Ginkel als baas van alle ambtenaren, en burgemeester Cor Lamers als voorzitter van de wethouders, pakken het nu inderdaad sàmen aan. Ik hoop dat het uitgroeit tot een nieuw soort partnership van raad, ambtenaren en college, waarbij het voor burgers duidelijk wordt bij wie je moet zijn als je voor een advies bij de gemeente aanklopt.” Hij waarschuwt voor de invoering van een nieuwe systematiek of nieuwe procedures: “Laat initiatieven organisch groeien, geef het ruimte omdat bewoners in je stad zelf het meest deskundig zijn. Als je als gemeente op een juiste manier een appèl doet op mensen, en je als gemeente de juiste rol speelt door te faciliteren, te verbinden en open te communiceren, zie je dat gezamenlijke dromen met plezier en inzet worden aangepakt. Daarvan plukt uiteindelijk de Schiedamse samenleving de vruchten.”

foto voorpagina 100x100


Democratisch zuivere koffie?!

In dit filmpje wordt goed uitgelegd tegen welke problemen ambtenaren en burgers kunnen aanlopen als ze op een nieuwe manier willen samenwerken in de Doe-Democratie. Klik op het plaatje en je komt terecht bij het filmpje dat iets meer dan 2 minuten duurt.

Schermafbeelding Zuivere koffie

Ook een goed voorstel voor SchiedamsDOEN? Mail naar post@schiedamsdoen.nl en vermeld duidelijk je naam, telefoonnummer en e-mailadres.

Social Media

We houden u graag op de hoogte van SchiedamsDOEN.